سبط ابن الجوزي ( مترجم : محمدرضا عطائى )
مقدمه 22
تذكرة الخواص ( شرح حال و فضائل خاندان نبوت ) ( فارسي )
آورده است . وى - كه خدايش بيامرزد - در شب سه شنبه بيستم ذيحجه در منزل خودش واقع در جبل صالحيه درگذشت و همانجا به خاك سپرده شد و ملك ناصر - ملك شام - بر جنازهء او حضور يافت ؛ خداوند او را مشمول رحمت گستردهء خود قرار دهد » . ( 1 ) اسماعيل پاشاى بغدادى نيز شرح حال او را در كتاب « هدية العارفين لأسماء المؤلّفين و آثار المصنّفين » ( ج 2 ص 554 ) آورده است . برخى از نوشتههاى او عبارتند از : كتاب « الانتصار لامام ائمة الأمصار » ( يعنى ابو حنيفه ) ، « ايثار الانصاف » ، « الايضاح لقوانين الاصطلاح » ، « تذكرة الخواص من الأمة فى ذكر مناقب الائمة » كتاب حاضر ، تفسير قرآن در 27 مجلد ، تلخيص جامع كبير شيبانى در فروع و « جوهرة الزّمان » همچنين شرح صحيح مسلم ، « كنز الملوك فى كيفية السّلوك » ، « مرآة الزّمان فى تاريخ الأعيان » در 40 مجلد ، « معادن الابريز فى التّاريخ » در 29 مجلد ، « المقتصر اللامع فى احاديث المختصر و الجامع » ، « منتهى السّئول فى سيرة الرسول » ، « نهاية الصّنايع فى شرح المختصر و الجامع » و شرح ديگر ، از اوست . ( 2 ) همان گونه كه بغدادى نامبرده ، كتاب وى يعنى « تذكرة الخواص من الأمّة فى ذكر مناقب الأئمة » را در كتاب خود « ايضاح المكنون فى ذيل كشف الظنون » ( ج 1 ، ص 274 ) نام برده است ، ( 3 ) يوسف إليان سركيس نيز در كتاب « معجم المطبوعات » ( ج 1 ص 68 و 69 ) شرح حال وى را آورده و از جمله تأليفات چاپشدهء او « تذكرة خواص الأمة فى ذكر خصائص الائمة » و « مرآة الزّمان فى تاريخ الأعيان » را نام برده ، مىگويد : و در اين نوشتار ، اين كتاب به ابو الفرج ابن جوزى نسبت داده شده و ناشر با مقدمهء انگليسى كه بر آن فراهم كرده كتاب را تصحيح نموده است و گزيدههايى از آن را با ترجمهء فرانسوى استاد باربياردى مينار ، در جلد ششم از مجموعهء تواريخ جنگهاى صليبى در سال 1872 م در پاريس به چاپ رسانده است . ( 4 ) جرجى زيدان نيز شرح حال او را در كتاب « تاريخ آداب اللّغة العربية » ج 3 ص 82 با يكى از مهمترين اثرش يعنى « مرآة الزمان فى تاريخ الاعيان » آورده و مىگويد : « اين كتاب ، تاريخ عمومى از آغاز تا سال 654 ه در چهل مجلّد . . . به ترتيب سالها تنظيم شده و شروع هر سال را با خلاصهاى از آنچه روز به روز اتفاق افتاده ، نقل مىكند سپس به شرح حال كسانى كه در آن سال وفات يافتهاند ، مىپردازد مانند جدّش ابن جوزى محدّث ، در كتاب منتظم آنها را به ترتيب الفبا مرتّب كرده است » . و آنگاه از جمله آثار وى « تذكرة خواص الأمة فى ذكر خصائص الائمة » را برشمرده ، مىگويد : « آن كتاب تاريخ زندگى امام على ( ع ) و دوازده امام است كه در سال 1288 ه ، در فارس به چاپ رسيده است » .